Jesień w pełni, za oknem szaro, przez deszczowe chmury nawet nie było widać kiedy słońce wstało, aplikacja pogodowa w telefonie mówi mi że wstało o 7:00 i że zajdzie o 15:57, tego drugiego prawdopodobnie też nie uda się zobaczyć.
O problemie czasu letniego i zimowego wydawało mi się, że napisałem już wszystko co było do napisania: że zasadniczym problemem jest nasze położenie geograficzne, powodujące z jednej strony że dzień (między wschodem a zachodem słońca) trwa u nas w skrajnych przypadkach mniej niż 8 godzin (dzisiaj „tylko” poniżej 9), a z drugiej strony odległości między poszczególnymi krańcami kraju powodują, że godziny rozpoczęcia i zakończenia dnia będą zupełnie inaczej postrzegane (zwłaszcza kiedy ten dzień jest krótki), przez co jak jednym jest jasno wcześniej, to drugim wcześniej ciemno (i vice versa); że drugim zasadniczym problemem jest to, że na naturalną zmienność długości dnia nakładamy własne oczekiwania co do uporządkowania doby według rytmu zegara; że wreszcie to, co nazywamy czasem letnim, oznacza po prostu uproszczoną formę podejmowania decyzji, że oto z dnia na dzień wszyscy wstajemy i zaczynamy funkcjonowanie wcześniej, zamiast podejmowania takich decyzji poprzez zmianę wywieszki „czynne od 8”.
Niby napisałem wszystko i powinienem uważać temat za wyczerpany, ale zmiana czasu wywołała tradycyjną falę narzekań że łojezu, jak ciemno o 16.30 (wtedy jeszcze!), na co zwykle mam naszykowaną odpowiedź, że jak dzień trwa 9 godzin, to nie ma opcji żeby było bardzo długo jasno od południa – i wtedy przypomniał mi się jeszcze jeden drobiazg. Otóż południe (punkt dnia, który powinien dzielić dzień na połowę)… nie zawsze wypada w południe (czyli godzinę 12). Wiadomo, że w zależności od długości geograficznej zmienia się dokładny moment górowania wędrującego nad nami słońca (podczas gdy czas mamy przyjęty jednolicie dla całego kraju, to co poza krajem zostawmy) i bez trudu możemy ustalić wynikające z tego przesunięcie (skoro obowiązuje u nas czas „szczeciński” czy bardziej precyzyjnie „stargardzki”, czyli właściwy dla południka 15E, a jeden stopień długości geograficznej, czyli u nas jakieś 75-80 km, to 4 minuty…), ale to ta łatwiejsza część problemu. Oprócz tego dochodzi zjawisko równania czasu, polegające najkrócej mówiąc na tym, że słońce nie porusza się zawsze w takim samym tempie… W efekcie tego drugiego zjawiska na przełomie października i listopada – czyli w naszym momencie zmiany czasu na zimowy – słońce jest w najwyższym punkcie (i rozpoczyna wędrówkę ku ciemności) nawet na kilkanaście minut przed godziną 12, podczas gdy w lutym moment górowania wypada kilkanaście minut po 12 („wydłużając” w ten sposób czas do zachodu słońca). W ten sposób w Sejnach do 34 minut przesunięcia „południa” wynikającego z 8,5 stopnia różnicy długości geograficznej względem południka 15E dokładamy 15 minut różnic wynikającej z równania czasu – i oto na początku listopada „południe” wypada już o 11:09, 4 godziny 40 minut po wschodzie słońca i 4 godziny 40 minut przed jego zachodem…
Czy przy tylu komplikacjach problem da się rozwiązać, jeżeli „kołdra” dnia jest nie tylko krótka (wschodnia część kraju będzie się o nią przeciągać z zachodnią”), ale na dodatek krzywa, bo nie każdego dnia jest takiej samej długości? To zawsze będzie decyzja (przypominam, że czas zimowy jest czasem „naturalnym”). Jeżeli przejdziemy na czas letni („kijowski”), to popołudniami będziemy mieli „życie jak w Madrycie” – w Madrycie dzisiaj słońce zachodziło o 17:55, ale wstawało o 8:03. Madrytczycy mając przez cały rok czas letni (lub superletni w lecie) nie wstają pod tego wcześniej jak my, u nich życie zaczyna się o 8…
